blog de notas de juan freire

Fronte á proclama dos poderes desta cidade de que “lo que quieren los ciudadanos es ir a los centros comerciales”,

DICIMOS:

Establecer como hipótese que unha zona da cidade pode ser simultaneamente lugar de permanencia e tranquilidade para moitas, de paso para algunhas e de intercambio e asombro para todas, e  que a súa estrutura física e mental é feita pola colectividade, agás se esta chegou a ser parasitada por organismos autoritarios que só pretenden obter dela producións e obediencias e temen por enriba de todo calquera desorde, insumisión, invención na rúa, xurdimento de ritmos internos, de fluencias, de xeitos de estar sen medo nin tensións, confianzas, capacidades de traballo colectivo, de apoio mutuo, educación non autoritaria, curación e arte sen manipulación, autoorganización sen ánimo de mando nin lucro …

Como poden establecerse un urbanismo e unha arquitectura que axuden ás persoas a organizarse para rehabilitar, recuperar, adaptar directamente os espazos que precisan para xogo, encontro, experimentación e vivenda?

Que lexitimidade poden pretender xs intérpretes da lei que lle dan mecanicamente ou seu contido máis reaccionario e supersticiosamente mercantil? Que valor moral pode ter unha lei que non respecta nin os seus presupostos “democráticos” e “sociais” e simplesmente organiza a máis rápida e efectiva desposesión das posibilidades de vida autónoma dos seres vivos, intelixentes e sensibles?

Que desexos existen na sociedade de falar sinceramente das necesidades de vivenda adaptada aos ritmos de rapacxs, adultxs e vellxs? Como se combinan o urbanismo e a arquitectura popular con estruturas abertas que faciliten a vida cotiá, as mediacións e axudas que unha colectividade complexa precisa? O urbanismo do curro en común, das rehabilitacións urxentes, da resistencia á extorsión e os desafiuzamentos, da axuda e coidados respectuosos aos grupos e persoas que o precisen, sempre coa condición da súa liberdade, participación e autonomía …

Como deixa de cumprir unha cidade as súas funcións na sociedade mercantil para ser zona de encontros, aprendizaxes, emocións, reintegrada no medio ambiente, capaz de reorganizar ecolóxicamente a produción e circulación de cousas e ideas?

Abrimos neste sábado, em Aguiño, a exposição Narrativas dixitais / Narrativas digitais. Aguiño GAL/ES – Garapuá BA/BR, como parte dos resultados do projeto Narrativas digitais para a participação comunitária na gestão de ecossistemas costeiros.

Veja as fotos da montagem e da abertura publicadas no flickr.

Ahora que tanto se habla de la “crisis del libro”, paradójicamente las bibliotecas se están convirtiendo en los espacios más vitales del sistema educativo. Quizás por ser los “espacios expandidos” dentro de las instituciones (y quizás por que las instituciones no les prestan demasiada atención):

Son xa máis de cento sesenta as fiestras abertas ás bibliotecas escolares galegas, blogues que serven para a difusión da enorme actividade que xeneran estes espazos educativos e a diversidade de programas e iniciativas dos centros aos que apoian cos seus recursos. 

Pita, Pablo and Freire, Juan. Calming down the seas: the near collapse of an Atlantic coastal fishery. Available from Nature Precedings <http://hdl.handle.net/10101/npre.2010.4529.1> (2010)

Abstract

For years now the estimates of the consequences of overfishing for marine ecosystems have differed greatly within the scientific community. The use of commercial catch statistics to estimate tendencies has been much criticised, but alternative information sources with long time series are rare. Here we employ the historic archive (1953-2007) of the recreational spearfishery in Galicia (NW Spain), which does not have the problems common to other fishery registers, to estimate long-term changes in coastal ecosystems. Using generalized additive regression models (GAM) we estimated decreases of around 83% in the abundances of coastal fish over the last 50 years. In the same period the average body size decreased by 36%. In addition, the relative catch frequency has decreased for the most valuable commercial species. Commercial overfishing has brought these ecosystems so close to the brink of collapse that it is necessary to implement measures that ensure their recovery.

1. “A Cidade dos Barrios” é un proxecto de análise de A Coruña promovido polo Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia, no que o noso papel é intentar recaba-las opinións d@s veciñ@s sobre os seus barrios e realizar algunha actividade complementaria relacionada co urbanismo.

2. Ademáis da instalación dunha serie de paneis nalgún lugar central do barrio –nos que @s veciñ@s poidan expresa-las súas dúbidas, críticas, desexos, etc. sobre o seu entorno cotián–, como parte do traballo nas Atochas e Monte Alto (terceiro experimento deste proxecto) gustaríanos visibiliza-las relacións entre o urbanismo, a cidade real e os múltiples discursos políticos e culturais que se producen arredor dos catro centros sociais das Atochas.

3. Para comezar, tíñamos pensado tratar este tema desde dous puntos de vista:

> Dunha banda, xa que as administracións públicas e o mercado pretenden transforma-lo barrio baseándose en argumentos exclusivamente técnicos e en nocións malentendidas coma “tapón urbanístico”, gustarianos debater sobre si as cualidades do tecido urbano onde se sitúan estos centros sociais teñen relación ca súa aparición, de tal xeito que poideramos construir outros discursos urbanísticos que sí teñan en conta as produccións sociais autónomas e as súas consecuencias claramente positivas para as cidades.

> E por outra banda, gustarianos “traducir” os discursos, reclamacións e desexos sociopolíticos de cada un dos procesos que xiran arredor destes centros sociais en plantexamentos e posicionamentos urbanísticos, de forma que poidamos construir ferramentas de traballo autónomas para actuar na realidade dos barrios tamén desde a arquitectura/urbanismo.

…

ACTIVIDADES
Que limitacións producen as leis e ordenanzas municipais á hora de organizar actividades no espazo público? Que obxectos e/ou tecnoloxías ampliarían as posibilidades de organizar máis actividades no espazo público? Que clase de infraestrutura faría falla, por exemplo, para que os procesos de reciclaxe (de comida, de mobles, etc.) fosen máis eficaces no barrio? Como podemos facer viable a autoxestión de certos elementos urbanos (bancos, mesas, luces, electricidade, etc.) presentes no espazo público?

ESPAZOS
Que iniciativas poderían aumenta-las facilidades de acceso e uso dun espazo (unha vivienda, un centro social, un obradoiro, etc.) sin que o mercado sexa o principal regulador? Que fórmulas de xestión poderiamos inventar para os solares baleiros, máis aló da necesaria reclamación da súa apertura como espazos públicos mentres non se edifiquen? Deberíase regular legalmente a okupación de edificacións abandonadas ou estes deben seguir sendo procesos á marxe do amparo institucional?

EXPRESIÓNS
Adicar algúns espazos na cidade para permiti-las pintadas é bo ou é un simple sistema máis de captura das expresións autónomas? Como se produce actualmente a aparición de discursos autónomos no espazo público (cartelería, pintadas, manifestacións, actividades en locais públicos, páxinas web…)? Que outros xeitos serían de interese para a cidadanía? Deberían explicitarse no espazo público as múltiples subxectividades presentes no barrio ou este debería seguir tendendo á procura desa imposible “neutralidade” (que, en realidade, é unha visión política coma outra calquera)? En que lugares se fai patente algunha forma de agresión lingüística (cartelería comercial, sinalizacións municipais, locais privados, equipamentos públicos, etc.)? Como poderían estar representados no espazo público a presenza de determinados conflitos políticos nas sociedades (migración, precariedade, etc.)?

AS ATOCHAS – MONTE ALTO
Que realidades determinan o singular sentimento “identitario” das Atochas–Monte Alto? Como se poden asumi-los beneficios dos procesos de “Sohización” (que levan uns anos sentíndose no barrio ca aparición de múltiples locales de ocio), sen provocar os procesos de reconstrucción inmobiliaria da zona, o aumento dos valores do solo, a presión @s veciñ@s, a reducción do barrio a imaxe-marca, etc.? Cales son as cualidades diferenciadoras do espazo urbano das Atochas–Monte Alto fronte a outras zonas da cidade? Que factores poden ter máis influenza na aparición de varios procesos sociais nas Atochas nos últimos anos (“tradición” do barrio, prezos do solo e dos alugueres, formas urbanas, situación na cidade, etc.)?

XÉNERO
A través de que mecanismos (publicidade comercial, cartelería municipal, deseño da cidade, materialidade, etc.) se fai patente no espazo público a discriminación dalgunha das sexualidades frente a outras? Que características (de situación, de horario, de privacidade, etc.) teñen os lugares-refuxio para toda práctica sexual non recoñecida? Que implicacións tería nos usos cidadáns deixar de considerar o xénero coma unha cualidade identificativa? En que lugares da cidade percibimos de forma directa a exclusividade de dous únicos xéneros (servicios públicos, locais de ocio, etc.)? Que caracteriza ós lugares onde a maioría das mulleres non se sentirían a gusto pola noite (iluminación, visibilidade, silencio, baleiro, etc.)?

PLANEAMENTO
Para que é necesaria a planificación urbanística? Que pasos se poderían dar para acadar unha participación cidadá non vencellada exclusivamente ás alegacións a posteriori? Que se lle podería pedir a un plan integral de rehabilitación do barrio? Cales son as “necesidades” urbanísticas dos centros sociais autoxestionados? Que lle pediríamos para As Atochas - Monte Alto á revisión do Plan Xeral de Ordenación Municipal da Coruña? A noción de “tapón urbanístico” pode ser, como xa o foi, unha forma de xustificar a destrucción das tramas urbanas máis complexas e incontrolables? Pódese alonxar dos discursos do control e a seguridade unha disciplina coma o urbanismo, pensada para “ordenar” a cidade?

¿Que é?

Dende fai algúns anos proliferan os seminarios e accións sobre a forma da cidade e o uso que os cidadáns facemos dela. Como todo feito masivo, ten de positivo a sua “popularización” e de negativo a sua banalización. Décadas atrás os estudios sobre a cidade dividíanse de forma clara entre os metodolóxicos sobre a forma urbana e aqueles que incidían na pequeña escala, na percepción dos cidadáns. Os textos de Jane Jacobs o Jan Gehl son exemplos desas reflexións que dende a socioloxía –e incluso a antropoloxía- aproximanse á forma do espazo público e os seus modelos de utilización. Pero, como dicíamos, nestes últimos anos, coincidindo coa “popularización” do debate son moitos os que nos advirten da dificultade da planificación apriorística e da importancia “relativa” da forma das cidades. A “sociedade líquida” que relata Bauman resulta imprevisible pero diso parece lóxico extraer os elementos positivos que nos axuden a superar a excesiva uniformidade e “neutralidade” da cidade actual. Esta mensaxe optimista semella estar na actualidade canalizada cara os escritos de Richard Florida e a súa definición de cidades creativas. Incluso a recente publicación de Maurizio Carta sobre a cidade creativa incide en plantexar esta lóxica da planificación como a única opción posible no urbanismo actual. Sin embargo, como mencionamos ao inicio, esta popularización tamén implicou una banalización destes aspectos e, ao igual que calquera obra paisaxística ou arquitectónica, semella llevar asociado “o sustenble”, todo plan urbanístico plantexase á atracción da clase “creativa”.

Entendemos que hai moitos elementos potencialmente atractivos nestes posicionamientos, pero interesanos ir un paso máis alá e superar o campo conceptual e a mera observación para comenzar a testar algunas ideas sobre a cidade posible. Deste modo, co impulso do Colexio de Arquitectos e o apoio do concello da Coruña, plantexamos unha nova fase no estudio Habitares (www.habitares.eu) no que intentaremos crear unha Plataforma de reflexión e difusión sobre A Coruña e que denominaremos “A cidade dos barrios”. Nela, de maneira transversal, sucederanse distintas aproximacións cara os elementos que compoñen a cidade que habitamos. 
Como fío conductor desta plataforma proponse la iniciativa dos “Espazos Públicos Engadidos ”, que de forma progresiva irán texindo unha rede complementaria de lugares que ofrezan cualidades non habituales nos espazos públicos actuales. Esta posta en valor de “lugares comuns” dende accions sinxelas e de baixo coste parece ser un “mínimo” capaz de ofrecer espacios de “máximos” en moitas cidades europeas ou americanas e que puede reconocerse en accions que van dende as propostas de ocupación de Cirugeda ás intervencions urbanas de Lacaton&Vassal ou o reciclaxe operativo de Teddy Cruz.

Incidindo na idea de testar algunhas destas propostas, de combinar a praxis e disciplina, plantexaránse unha serie de talleres nalgúns barrios da cidade. Cada un deles representa una problemática ou situación diferenciada e intentarase implicar aos vecinos para escoitar algunhas das suas demandas. Unha aproximación tanxencial a alguns anhelos cidadans e un impulso continuo de debate e a reflexión sobre a eficacia da aplicación de pequeños xestos ou elementos que den forma aos espacios públicos actuales. Varios colectivos de arquitectos locales (inicialmente Ergosfera y Desescribir) encargaránse de coordinar as súas reunións e plantear accions urbanas de baixo coste. Estas accións reversibles servirán de plataforma de experimentación sobre la ocupación e o uso dos vacíos urbanos, incidindo n algunhas das suas múltiples contradiccions que a burocracia e a “acotada” planificación urbanística parecen implicar.

A programación do estudo, así como as accions cos vecinos, cubrirán toda a cidade, alternando os escenarios e realizando agrupacións por proximidade. Cada área de traballo englobará tres ou cuatro barrios e será nun deles donde se elexirá una temática para o seu debate e posterior acción de visibilización. Os primeros barrios serán Matogrande (barrio planificado dos noventa), Campanario (asentamiento de infravivenda), Montealto (xerme inicial de cidade) e San Cristóbal das Viñas (encontro do rural e urbano). Cada unha destas aproximacións será presentada posteriormente en na Fundación Caixa Galicia, coincidindo cun ciclo de conferencias sobre as posibilidades de participación cidadá no urbanismo e os novos roles que o arquitecto desempeña na sociedade actual.

De maneira complementaria estase realizando un estudo detallado sobre a percepción que os ciudadáns temos da cidade que habitamos. Un grupo de urbanistas (arquitectos, sociólogos, xeógrafos e enxeñeiros) asesoran e xestionan una enquisa sobre as costumes cidadás e sobre aqueles elementos que desexamos formen parte da cidade actual, coa esperanza de sentirnos un pouco máis a gusto. É un momento no que os indicadores non obxetivos parecen alcanzar múltiples esferas da planificación e os ensaios de Alain de Botton sobre a “arquitectura da felicidade” se convirten en libros de consumo masivo; tal vez sexa tamén un bon momento para preguntar aos ciudadáns como quieren a sua cidade e reforzar o papel mediador do arquitecto. Hata entón, seguiremonos cansando de ver como as cidades se remodelan unha e outra vez para facer mais do mesmo.

O COAG da Coruña vai a realizar unha serie de reunións e conferencias sobre o funcionamiento dos barrios da cidade e os procesos de mellora urba nística das urbes contemporáneas. Para iso contará cun equipo de arquitectos, sociólogos, enxeñeiros e xeógrafos que, baixo a dirección do Estudio MMASA e coa colaboración nesta primeira fase dos colectivos Ergosfera e Desescribir, traballarán en contacto directo cos veciños e tratarán de establecer novos mapas e diagramas de funcionamento da cidade.

Cada día que pasa confírmomo máis. Non podemos agardar por ninguén para que a nosa cultura, as cousas que son importantes, non estean na rede. Existe un concepto que é alóxica cultural, que é o conxunto de prácticas que resultan coherentes nun tempo determinado. En Galicia, ano 2009, as lóxicas culturais están crebadas. Sigo sen comprender como moito historiador local, moito activista da cultura local, agarda a unha minoritaria publicación en papel subvencionada por unha axuda de terceira dunha Dirección Xeral para publicar os seus achados, os seus inventarios e o seu traballo no mundo. Agardamos por unhas administracións que non chegan, ou que tardarán aínda unha década ou década e media en chegar. Pero o noso patrimonio, a nosa cultura, o coñecemento, non pode agardar por quen non a valora, quen o xestionará como unha mercadoría de segunda clase que hai que asumir por non quedar mal. Comarcas enteiras do país están ermas de contido na rede. Si, a responsabilidade é das administracións. Pero, no 2009, a responsabilidade é de quen as transita e as investiga, moito máis.

O mundo da cultura debe comprender, ano 2009, que toda publicación, todo acto de publicar, hoxe por hoxe, é Internet; as minoritarias edicións en libro de 200 exemplares en mal papel van destinados ás bibliotecas locais, a satisfacer o ego dos autores e -paréceme o máis importante-, a ser o proceso final dun traballo comunitario coas fontes de información -o darlle o libro aos vellos que contaron lendas ou deron datos, que me parece o máis relevante da función actual dun libro de divulgación. O resto do mundo pasa por aquí. Xa está ben de botarlle a culpa ás administracións -que tantas veces a teñen. Non pode ser que a Ulloa, a Costa da Morte, o Barbanza, o Salnés e tantos outros sitios sigan sendo desertos da cultura na rede, opacos territorios dixitais. Fagan un blog. Suban un PDF. Xúntense nunha rede social. E que saiban que publicar en papel xa non quere dicir nada, que é unha parte mínima de todo o proceso de investigación e difusión cultural.